Steekkaart
- Latijnse naam
- Coma Berenices (Com)
- Helderste ster
- β Comae Berenices (β Com)
- Relatieve helderheid
- 4,26 mag
- Hipparcos-catalogus
- HIP 64394
- Oppervlakte
- 387 deg² (plaats: 42 van 88)
- Rechte klimming
- 11h 58m 25s tot 13h 36m 07s
- Declinatie
- +13° 18' 14'' tot +33° 18' 27''
- Aangrenzende sterrenbeelden
- Jachthonden, Grote Beer, Leeuw, Maagd, Ossenhoeder
Zichtbaarheid
Het sterrenbeeld Haar van Berenice
Het Haar van Berenice is een sterrenbeeld van het noordelijk halfrond. De helderste ster van dit sterrenbeeld is β Comae Berenices. De ster Diadem (α Com), waarvan de naam verwijst naar de juwelen in het haar van koningin Berenice van Egypte, is nauwelijks zwakker. Hij vormt de haarpunt van het sterrenbeeld.
Bijzonder vermeldenswaard zijn de Coma-sterrenhoop (Mel 111) en de Comacluster (Abell 1656-Coma-Cluster). Veel sterren van het sterrenbeeld Haar van Berenice behoren tot de Coma-sterrenhoop, op zo’n 280 lichtjaar afstand. Deze open sterrenhoop bestaat uit 37 afzonderlijke sterren en is onder optimale omstandigheden met het blote oog te zien. De Comacluster daarentegen is een enorme opeenhoping van meer dan 1.000 sterrenstelsels op zo’n 320 miljoen lichtjaar afstand. Helaas is deze cluster vanwege zijn afstand alleen met een telescoop waar te nemen.
Geschiedenis en mythologie
In het oude Griekenland werd dit sterrenbeeld eerst tot het sterrenbeeld Leeuw gerekend. Het vormde de punt van zijn staart. Als zelfstandig sterrenbeeld verscheen het voor het eerst in 1536 op de hemelglobe van de Duitse cartograaf Caspar Vopel; in 1551 nam ook de Nederlandse geograaf en cartograaf Gerardus Mercator (1512–1594) het over op zijn hemelglobe. Toen de Deense astronoom Tycho Brahe het sterrenbeeld iets later in een van zijn werken opnam, stond het vast.
Berenice was in de 3e eeuw v.Chr. een koningin van Egypte. Zij was getrouwd met koning Ptolemaeus III van Egypte, wiens zuster eveneens Berenice heette. De zuster van de koning was getrouwd met de Seleucide Antiochus II. Na de dood van haar man raakte zij verwikkeld in troonstrijd en daardoor in levensgevaar. Daarom vroeg zij haar broer, koning Ptolemaeus III, haar met zijn leger te hulp te komen. Ptolemaeus III trok daarop voor zijn zuster ten strijde. Koningin Berenice, die zich grote zorgen om haar echtgenoot maakte, beloofde de godin Aphrodite (godin van de liefde, de schoonheid en de begeerte) dat zij haar haren aan haar zou offeren als haar echtgenoot maar gezond en zegevierend zou terugkeren. Ptolemaeus III kon zijn zuster helaas niet meer redden, maar hij keerde zegevierend en gezond naar Egypte terug. Koningin Berenice loste daarop haar belofte in en legde haar haren neer in een tempel op Kaap Zephyrium, bij Alexandrië. Al de volgende dag waren haar haren uit de tempel verdwenen. Tegelijkertijd zag haar hofastronoom Konon van Samos veel nieuwe sterren opkomen ten oosten van het sterrenbeeld Leeuw en ten noorden van het sterrenbeeld Maagd. Men nam dus aan dat Aphrodite het haar van Berenice zo mooi had gevonden dat zij het meteen aan het firmament had geplaatst.
