Steekkaart
- Latijnse naam
- Lacerta (Lac)
- Helderste ster
- α Lacertae (α Lac)
- Relatieve helderheid
- 3,76 mag
- Hipparcos-catalogus
- HIP 111169
- Oppervlakte
- 201 deg² (plaats: 68 van 88)
- Rechte klimming
- 21h 57m 30s tot 22h 57m 52s
- Declinatie
- +35° 09' 56'' tot +56° 55' 05''
- Aangrenzende sterrenbeelden
- Cepheus, Zwaan, Pegasus, Andromeda, Cassiopeia
Zichtbaarheid
Het sterrenbeeld Hagedis
De Hagedis is een sterrenbeeld van het noordelijk halfrond. Het sterrenbeeld is gedeeltelijk circumpolair rond de noordpool. Dat betekent dat enkele van zijn sterren zo dicht bij de hemelpool staan dat ze, gezien vanuit Berlijn, nooit ondergaan. Een deel van het sterrenbeeld staat daar dus het hele jaar boven de horizon. Zijn helderste ster, α Lacertae, vormt samen met de sterren β Lacertae en 4 Lacertae de kop van de hagedis.
De helderste ster van het sterrenbeeld Hagedis, α Lacertae, ligt ten noordoosten van de helderste ster van het sterrenbeeld Zwaan, de ster Deneb. Het sterrenbeeld Zwaan wordt ook vaak het “Noorderkruis” genoemd. Zijn vijf helderste sterren vormen een kruis. De helderste van deze sterren symboliseert de staart van de zwaan. Hij is een goed uitgangspunt om het sterrenbeeld Hagedis te vinden. Beroemd werd de Hagedis door BL Lacertae: Cuno Hoffmeister hield het object in 1929 voor een veranderlijke ster. In werkelijkheid is het de actieve kern van een sterrenstelsel op zo’n 900 miljoen lichtjaar afstand, waarnaar tegenwoordig een hele klasse van zulke objecten is genoemd.
Geschiedenis
Het sterrenbeeld Hagedis bestaat uit betrekkelijk lichtzwakke sterren. Ze dragen geen bijzondere namen en er bestaan ook geen sagen over dit deel van het firmament. Het sterrenbeeld Hagedis werd voor het eerst ingevoerd door Johannes Hevelius (astronoom en grondlegger van de cartografie van de maan) in 1690 in zijn sterrenatlas “Firmamentum Sobiescianum”. Hevelius gaf het de tweede naam “Stellio”, naar de hardoen (sterragame), een hagedissensoort. Deze tweede naam heeft zich echter niet kunnen doorzetten.
Ook andere voorstellen voor de naam van dit sterrenbeeld hebben zich niet kunnen doorzetten. Zo wilde de Franse astronoom Augustin Royer dit sterrenbeeld al in 1679 ter ere van de toenmalige koning Lodewijk XIV “Sceptrum (de scepter)” of “de hand van de gerechtigheid” noemen. Het sterrenbeeld moest de hand van Justitia met de Franse scepter symboliseren.
In 1787 probeerde de Duitse astronoom Johann Elert Bode een monument op te richten voor de kort daarvoor overleden Pruisische koning Frederik de Grote. Hij noemde het “Honores Friderici (Frederiks eer)”. Maar ook zijn voorstel mislukte. Het sterrenbeeld is tegenwoordig alleen nog als Hagedis bekend.
