Het sterrenbeeld Lier

Het sterrenbeeld Lier

De Lier is een sterrenbeeld van het noordelijk halfrond. Zijn helderste ster, α Lyrae, draagt de Arabische naam Wega (neerstortende arend), want de Arabieren zagen in het sterrenbeeld een neerstortende roofvogel. Wega is de vijfde helderste ster van het hele firmament en na Arcturus in de Ossenhoeder de op één na helderste van de noordelijke hemel. Bovendien maakt Wega deel uit van de beroemde Zomerdriehoek, een eenvoudige sterrengroep aan de noordelijke hemel, gevormd door de helderste sterren van de sterrenbeelden Lier (Wega), Arend (Altaïr) en Zwaan (Deneb). Tussen β en γ Lyrae ligt de Ringnevel M 57, de bekendste planetaire nevel: de afgestoten buitenlaag van een stervende ster.

Mythologie

Het sterrenbeeld Lier is met twee sagen verbonden. Volgens de eerste overlevering was het het instrument van de zanger Orpheus. Deze allereerste lier werd door Hermes, een zoon van Zeus, gemaakt uit het schild van een schildpad. Toen Hermes op een dag voor de grap het vee van zijn halfbroer Apollo had gestolen, liet die zich pas kalmeren toen Hermes hem de lier in ruil aanbood. Apollo zou de lier ten slotte aan Orpheus hebben gegeven. Diens bruid Eurydice was aan een slangenbeet gestorven. Met zijn spel vermurwde Orpheus Hades, de god van de onderwereld, en hij mocht zijn vrouw uit de onderwereld wegleiden. Hades stelde echter de voorwaarde dat Orpheus pas aan de oppervlakte van de aarde naar haar mocht omkijken. Dus leidde hij de geest van zijn vrouw door de donkere gangen van de onderwereld en wees hij haar met de klank van zijn lier de weg. Hij werd steeds onzekerder of Eurydice hem nog wel volgde. Bijna boven gekomen, hield hij het niet meer uit en keek hij om. Op dat moment werd Eurydice teruggetrokken in de onderwereld. Orpheus was ontroostbaar. Vanaf dat moment zwierf hij verloren door het land en speelde hij alleen nog treurige liederen. Later scheurden Thracische vrouwen, volgelingen van Dionysos, hem aan stukken. De muzen begroeven hem, en op hun verzoek plaatste Zeus zijn lier aan de hemel. Volgens een jongere uitleg was het het instrument van Arion van Lesbos, een groot Grieks zanger en dichter uit de 7e eeuw v.Chr. Op de terugweg van een lucratieve concertreis naar Sicilië wilden zeelieden hem doden om zich zijn vermogen toe te eigenen. Arion mocht een laatste lied zingen, sprong in zee en werd door een dolfijn naar Griekenland teruggedragen (sterrenbeeld Dolfijn).