Steekkaart
- Latijnse naam
- Horologium (Hor)
- Helderste ster
- α Horologii (α Hor)
- Relatieve helderheid
- 3,85 mag
- Hipparcos-catalogus
- HIP 19747
- Oppervlakte
- 249 deg² (plaats: 58 van 88)
- Rechte klimming
- 2h 12m 49s tot 4h 20m 18s
- Declinatie
- -67° 02' 09'' tot -39° 38' 13''
- Aangrenzende sterrenbeelden
- Eridanus, Kleine Waterslang, Net, Goudvis, Graveerstift
Zichtbaarheid
Het sterrenbeeld Slingeruurwerk
Het Slingeruurwerk is een sterrenbeeld van het zuidelijk halfrond. Het sterrenbeeld is gedeeltelijk circumpolair rond de zuidpool. Dat betekent dat enkele van zijn sterren zo dicht bij de hemelpool staan dat ze, gezien vanuit Sydney, nooit ondergaan. Een deel van het sterrenbeeld staat daar dus het hele jaar boven de horizon.
De helderste ster is α Horologii, die de slinger van de klok in het sterrenbeeld voorstelt. Hij staat dicht bij de grens met het sterrenbeeld Eridanus. Het sterrenbeeld zelf is dankzij de zeer heldere hoofdster van Eridanus, Achernar, gemakkelijk te vinden.
De ster R Horologii is een ster van het Mira-type. Dat betekent dat zijn helderheid in betrekkelijk korte tijd sterk kan veranderen. R Horologii verandert van helderheid in een cyclus van ongeveer 408 dagen. Daarbij schommelt hij tussen een maximum van 4,7 mag en een minimum van 14,3 mag. In het beste geval is hij dus met het blote oog aan het firmament te zien, in het slechtste geval is een goede telescoop nodig.
Geschiedenis
De Franse theoloog Nicolas-Louis de Lacaille, die zijn leven aan de astronomie, de geodesie en de wiskunde wijdde, voerde 14 nieuwe sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond in. In 1750 vertrok hij voor een vierjarige reis naar Kaap de Goede Hoop, om o.a. de sterrenbeelden van de zuidelijke hemel waar te nemen. Daarbij catalogiseerde hij bijna 10.000 sterren. Zijn nieuwe sterrenbeelden vernoemde Nicolas-Louis de Lacaille meestal naar technische instrumenten. Zo ontstonden de sterrenbeelden Beeldhouwer, Oven, Graveerstift, Luchtpomp, Schilder, Microscoop, Net, Octant, Slingeruurwerk, Kompas, Tafelberg, Telescoop, Winkelhaak en Passer. Daarnaast verdeelde hij het grote antieke sterrenbeeld Schip Argo in de drie sterrenbeelden Kiel, Achtersteven en Zeilen. Zijn sterrencatalogus van het zuiden verscheen in 1763, een jaar na zijn dood, onder de titel “Coelum Australe Stelliferum”. Zijn 14 nieuwe sterrenbeelden hebben gemeen dat ze uit relatief lichtzwakke sterren bestaan.
Nicolas-Louis de Lacaille noemde het sterrenbeeld naar de uitvinding van zijn Nederlandse vakgenoot Christiaan Huygens (1629–1695). Christiaan Huygens was astronoom, wiskundige en natuurkundige en vond in 1656 het eerste slingeruurwerk uit. Zijn inzichten daarover publiceerde hij in zijn verhandeling “Horologium Oscillatorium”, die in 1673 verscheen.
